Moet je luidsprekers indraaien?

Wanneer luidsprekers indraaien 

Hi-fi-luidsprekers stralen geluid niet in alle richtingen even sterk uit – althans, niet boven de basfrequenties. Bij middenfrequenties, waar de meeste melodische en vocale elementen van muziek zich bevinden, en bij hoge frequenties, waar bekkens en fijne details zitten, stralen luidsprekers sterker naar voren dan naar de zijkant of achterkant. Dit directionele effect wordt uitgesprokener naarmate de frequentie stijgt, waardoor het bij die middenfrequenties relatief subtiel is. Bij hoge frequenties stralen luidsprekers echter doorgaans vrijwel geen geluid naar achteren uit. Het onderstaande diagram toont de typische frequentierespons van een luidspreker, gemeten met een microfoon recht voor de luidspreker (rode curve) en aan de zijkant ervan (groene curve). De groene curve laat zien dat de geluidsoutput van de luidspreker afneemt naarmate de frequentie stijgt. Als je ruimte achter je luidsprekers hebt, kun je dit effect ervaren door daar even te luisteren. Je hoort dat de hoge frequenties vrijwel verdwenen zijn en de middenfrequenties minder prominent klinken. Maar wat heeft de directionele aard van geluidsuitstraling door luidsprekers te maken met indraaien? Blijf bij ons, dan leggen we het uit.

Wanneer we naar luidsprekers luisteren, horen we niet alleen het geluid dat rechtstreeks vanaf de drivers (de woofer en tweeter) onze oren bereikt, maar ook het geluid dat door de wanden in de ruimte wordt weerkaatst. Onze oren en hersenen interpreteren deze verschillende geluiden op de volgende manieren: 

• Ten eerste richten de hersenen zich op de directe, niet-weerkaatste geluiden om een beeld te vormen van waar ze vandaan komen. Dat doen ze door de richting af te leiden uit het verschil in geluidsniveau en aankomsttijd bij onze twee oren. Een geluid dat zich bijvoorbeeld links van je bevindt, bereikt je linkeroor net vóór het je rechteroor bereikt. Het klinkt ook iets harder in je linkeroor, omdat je hoofd het gedeeltelijk afschermt voor je rechteroor. Stereoluidsprekers benutten dit vermogen van je hersenen om een stereobeeld te creëren, waardoor je hersenen in feite denkbeeldige geluidsbronnen waarnemen. 

• De tweede manier waarop onze hersenen de verschillende geluiden die onze oren bereiken interpreteren, heeft betrekking op de weerkaatste geluiden die een iets langere weg via de wanden van je luisterruimte hebben afgelegd – vooral via de zijwanden. Het weerkaatste geluid beïnvloedt het algehele klankkarakter – helder, dof, warm, natuurlijk, gekleurd enzovoort. De hersenen creëren een samengesteld klankkarakter door de eigenschappen van het directe en weerkaatste geluid te combineren. Als een luidspreker een smalle afstraling of een bijzonder ongelijkmatige frequentierespons buiten de as heeft, kan hij gekleurd klinken. Het is ook goed om te weten dat als het weerkaatste geluid sterk is in vergelijking met het directe geluid, het de aankomsttijdsignalen die de hersenen gebruiken om het geluidsbeeld te creëren kan vertroebelen, waardoor dat minder precies wordt. 

Juist op deze twee gebieden ligt het belang van het indraaien van luidsprekers.

Hi-fi-luidsprekers zijn doorgaans ontworpen met een vlakke frequentierespons op hun centrale voorwaartse as, wat betekent dat ze de balans tussen bas-, midden- en hoge tonen in muziek nauwkeurig weergeven. Wanneer ze naar de hotspot worden gedraaid, hoor je daar de meest nauwkeurige respons. Maar omdat luidsprekers bij midden- en hoge frequenties directioneel zijn, bevat het geluid dat via reflecties van de zijwanden de hotspot bereikt de frequentierespons buiten de as van de luidspreker, die waarschijnlijk veel minder vlak is.

Onder welke hoek moet ik mijn luidsprekers indraaien 

De geschikte beginhoek voor het indraaien hangt samen met de plaatsing van je luidsprekers in de ruimte. De gebruikelijke opstelling is om de luisterpositie te beschouwen als één hoekpunt van een gelijkzijdige driehoek, waarbij de luidsprekers de andere twee hoekpunten vormen. In deze opstelling is de afstand tussen de luidsprekers gelijk aan de afstand van elke luidspreker tot de luisterpositie, wat resulteert in een totale hoek van 60° bij elk hoekpunt. Wil je de luidsprekers zo indraaien dat ze rechtstreeks naar de luisterpositie wijzen, dan moeten ze dus 30° naar binnen worden gedraaid. Bij de meeste luidsprekeropstellingen is meer dan 30° indraaien waarschijnlijk niet nodig en kan dit de prestaties zelfs nadelig beïnvloeden, maar experimenteren is essentieel, omdat het variëren van de indraaihoek de verhouding tussen direct en weerkaatst geluid bij de luisterpositie verandert. Dit is hoe het aanpassen van de indraaihoek beïnvloedt wat je hoort: 

• Minder indraaien – leidt doorgaans tot prominenter weerkaatst geluid en daardoor mogelijk tot een minder scherp stereobeeld op de hotspot. Het kan ook zorgen voor een gelijkmatiger klankkarakter over een breder bereik van luisterposities, omdat het weerkaatste geluid minder wordt beïnvloed door de smallere afstraling van midden- en hoge frequenties van de luidspreker. 

• Meer indraaien – leidt doorgaans tot minder prominent weerkaatst geluid en daardoor mogelijk tot een scherper gefocust stereobeeld op de hotspot. Meer indraaien kan echter ook betekenen dat luisteren buiten de hotspot minder bevredigend is, omdat geluid buiten de as en weerkaatst geluid waarschijnlijk zullen overheersen. 

Als dat allemaal wat technisch en nerdy klinkt, is het basisprincipe eenvoudig: meer indraaien van luidsprekers optimaliseert doorgaans de stereoprestaties op de hotspot, terwijl minder indraaien doorgaans resulteert in een ronder geluid dat wellicht beter geschikt is om samen naar te luisteren. Probeer de indraaihoek van je luidsprekers eens aan te passen en ontdek of je het effect hoort. Maar wat als er een manier was om luidsprekers anders te ontwerpen, zodat dit schijnbare compromis kon worden vermeden?