PRZEWODNIK PO BI-AMPINGU KOLUMN GŁOŚNIKOWYCH

Czym jest bi-amping?

Od wielu lat szeroka gama modeli kolumn głośnikowych oferuje dodatkowe zaciski, których można użyć do podłączenia przewodów ze wzmacniacza. Choć wielu entuzjastów szuka kolumn wyposażonych w takie dodatkowe zaciski, wielu z nich tak naprawdę nie wie, do czego służą, jak działają ani jakie korzyści mogą przynieść. Na forach internetowych pojawiają się najróżniejsze błędne sugestie – od możliwości podłączenia drugiej pary kolumn, czego zdecydowanie nie należy robić, po jednoczesne podłączenie dwóch rodzajów wzmacniaczy, na przykład wzmacniacza stereo i amplitunera AV. Tego również absolutnie nie wolno robić, ponieważ to pewny sposób na uszkodzenie kolumn i obu wzmacniaczy!

Skoro więc do podłączenia wzmacniacza z kolumną potrzebny jest tylko jeden komplet przewodów z żyłą dodatnią i ujemną, do czego służą te dodatkowe zaciski? Każda para zacisków łączy się z określoną częścią zwrotnicy wewnątrz kolumny, która rozdziela sygnał przychodzący ze wzmacniacza do poszczególnych przetworników. Często jeden komplet jest oznaczony jako ‘High’, ‘HF’ lub podobnie, wskazując przetworniki średniotonowe i wysokotonowe, a drugi jako ‘Bass’, ‘LF’ lub podobnie, aby zasilać przetwornik(i) niskotonowy(e).

Jednak po usunięciu lub odłączeniu tych zworek można podłączyć każdą sekcję zwrotnicy osobno. Umożliwia to bi-wiring, czyli zastosowanie dwóch odcinków przewodu od każdego kanału wzmacniacza do kolumny, albo bi-amplifikację, czyli ‘bi-amping’, w którym osobny kanał wzmacniacza napędza każdą sekcję kolumny. W przypadku niektórych dużych kolumn wykorzystujących wiele przetworników można nawet znaleźć dodatkowy komplet zacisków umożliwiający ‘tri-amping’ – z trzema odcinkami przewodów i trzema kanałami wzmacniacza na każdą kolumnę, na przykład dla wysokich/średnich tonów, wyższego basu i niskiego basu, a nawet osobno dla tonów wysokich, średnich i niskich.

Zaprojektowane do bi-ampingu

Aby to było możliwe, projektant kolumn musi zrobić więcej niż tylko zastosować dodatkowe zaciski. Kolumna przystosowana do bi-ampingu wymaga specjalnej konstrukcji zwrotnicy, w której sekcja filtra górnoprzepustowego dla tonów średnich/wysokich oraz filtr dolnoprzepustowy zasilający sekcję basową są całkowicie rozdzielone po usunięciu zworek dla pojedynczego okablowania, przygotowując kolumnę do bi-wiringu/bi-ampingu. Minimalizuje to zakłócenia między sekcjami zwrotnicy, ponieważ ‘punkt styku’ między nimi zostaje przeniesiony do wzmacniacza – w przypadku bi-wiringu – lub aż do przedwzmacniacza, gdy w konfiguracji bi-ampingu stosowane są dwa kanały wzmacniacza na każdą kolumnę.

Zanim przejdziemy do sposobu bi-amplifikacji odpowiednich kolumn, przyjrzyjmy się, dlaczego bi-amping działa. Wszystko wynika z odmiennych wymagań poszczególnych części kolumny i ich roli w zapewnieniu muzyce najlepszej możliwej jakości. Przyjrzyj się uważnie przetwornikom w kolumnie, a od razu zauważysz, że jednostki wysokotonowe – czyli tweetery – są zwykle niewielkie i wymagają jedynie tak drobnych ruchów, że są one niemal niezauważalne, aby wytworzyć dźwięk. Z kolei ruch przetworników niskotonowych łatwo dostrzec, zwłaszcza podczas słuchania muzyki na wysokim poziomie głośności. A wprawienie tych większych przetworników w ruch wymaga znacznie więcej energii niż w przypadku niewielkiego tweetera.

Korzyści z bi-ampingu kolumn

Jednak wszystko staje się znacznie wyraźniejsze – dosłownie – gdy przechodzisz na bi-amplifikację kolumn zaprojektowanych z myślą o takim rozwiązaniu. Zyskujesz wtedy nie tylko zalety rozdzielonych przewodów, ale również zupełnie inny sposób współpracy wzmacniacza z kolumną. Pomyśl ponownie o ruchu przetworników – minimalnych ruchach ultralekkiej membrany tweetera, która wytwarza krótkie fale dźwiękowe wysokich częstotliwości, w porównaniu z dużymi, relatywnie masywnymi membranami wykonującymi znacznie większe ruchy, aby przemieścić powietrze potrzebne do odtworzenia basu. Łatwo zauważyć, że sekcja wysokotonowa kolumny wymaga bardzo niewielkiej mocy, podczas gdy niskie częstotliwości potrzebują jej do prawdziwie ciężkiej pracy. To oznacza, że delikatne informacje wysokotonowe i średniotonowe mogą łatwo zostać zagłuszone, gdy wzmacniacz intensywnie pracuje, aby oddać potęgę rockowej linii basowej lub ciężar pełnej orkiestry.

W konfiguracji bi-amp wzmocnienie napędzające sekcję wysokotonową lub średnio-wysokotonową kolumny nie jest zakłócane przez potencjalne interferencje i szum wracające przewodem od przetwornika basowego. Co więcej, ‘gałąź’ wysokoczęstotliwościowa zwrotnicy będzie wymagała znacznie mniej mocy niż duże przetworniki niskotonowe z ich dużymi magnetycznymi ‘silnikami’, dzięki czemu układy wzmocnienia ‘wysokotonowego’ – a szczególnie sekcja zasilania – mogą reagować znacznie sprawniej.

Tak, wszystkie kanały wzmacniacza będą otrzymywać pełnopasmowy sygnał z przedwzmacniacza, lecz obciążenia, które będą im przedstawiane, będą różne, co pozwoli osiągnąć znacznie większą klarowność.

Jak zastosować bi-amping

Istnieje wiele teorii dotyczących wzmacniania w bi-ampingu kolumn. Niektórzy sugerują, że do napędzania sekcji wysokotonowej można użyć znacznie mniejszego wzmacniacza o niższej mocy, a do basu znacznie mocniejszej końcówki mocy. Inni eksperymentowali z różnymi markami wzmacniaczy w systemach bi-amp, a nawet z wykorzystaniem wzmacniaczy lampowych, aby uzyskać postrzeganą słodycz wysokich tonów, oraz konstrukcji tranzystorowych dla masy basu.

Pod warunkiem że wzmocnienie używanych wzmacniaczy jest takie samo, czyli współczynnik, z jakim zwiększają sygnał wejściowy z przedwzmacniacza, takie rozwiązanie będzie działać, przynajmniej pod względem elektrycznym. Jednak ‘strojenie’ brzmienia kolumny za pomocą wzmacniaczy o różnej mocy lub różnego typu zasadniczo nie jest zalecane.

Elementy i konfiguracja bi-ampingu

Zakładając, że Twoje kolumny mają odpowiednie zaciski do bi-amplifikacji, obecnie korzystasz z konwencjonalnego połączenia pojedynczym przewodem oraz masz już wszystkie wzmacniacze i przewody – prosimy, aby były takie same dla każdej sekcji konfiguracji! – pierwszą rzeczą, którą należy zrobić, jest:

• Wyłącz wszystko, odłącz przewody głośnikowe i usuń zworki dla pojedynczego okablowania z zacisków kolumn.

• Następnie, przy całkowicie wyłączonym systemie, podłącz wzmacniacze zgodnie z przedstawionymi tu schematami – przewodami ze wzmacniacza zintegrowanego do końcówki mocy lub z przedwzmacniacza do końcówek mocy, albo zmień konfigurację amplitunera AV na tryb bi-amp. Tę ostatnią czynność możesz wykonać przy włączonym amplitunerze, lecz z odłączonymi przewodami głośnikowymi przednich lewych i prawych kolumn. Po wprowadzeniu i zapisaniu ustawień wyłącz amplituner.

• Gdy to zrobisz, zatrzymaj się, wypij herbatę, kawę lub cokolwiek innego, a następnie wróć i sprawdź, czy wszystko zostało prawidłowo podłączone i ustawione.

• Poprowadź dodatkowe przewody głośnikowe od wzmacniaczy do kolumn. Dobrym pomysłem jest użycie taśmy maskującej i długopisu, aby oznaczyć oba końce przewodów jako ‘Left HF, Left LF, Right HF, Right LF’, dzięki czemu upewnisz się, że nie pomylisz przewodów.

• Czas na kolejną filiżankę i ponowne sprawdzenie. Prawidłowe podłączenie wszystkiego jest kluczowe, aby system nie zabrzmiał inaczej, lecz niekoniecznie lepiej, oraz aby uniknąć możliwego uszkodzenia systemu – zdarzało się, że nawet doświadczeni użytkownicy bi-ampingu przez pomyłkę połączyli ze sobą wyjścia dwóch wzmacniaczy, co nie służyło żadnemu z nich.

• Na koniec, gdy masz pewność, że wszystko jest w porządku, włącz system. Jeśli działa prawidłowo, możesz usunąć wszystkie nieestetyczne etykiety z taśmy maskującej – choć warto użyć kolorowej taśmy izolacyjnej do oznaczenia czterech ‘kanałów’, na wypadek gdyby w przyszłości trzeba było coś odłączyć.