JAK SKONFIGUROWAĆ SYSTEM DŹWIĘKU PRZESTRZENNEGO

Dźwięk wielokanałowy, od stereo po surround, tworzy poczucie przestrzeni, odtwarzając różne dźwięki z różnych głośników. Większość muzyki jest nagrywana i miksowana w stereo, co oznacza, że instrumenty zostały nagrane mikrofonem stereo, umieszczone w stereofonicznej "panoramie" podczas miksowania lub zastosowano oba te rozwiązania.

Dźwięk przestrzenny działa zasadniczo tak samo. Może być nagrywany na żywo przy użyciu oddzielnego mikrofonu dla każdego kanału surround, ale w praktyce dźwięk przestrzenny do filmów, seriali i gier jest często miksowany tak samo jak stereo: poprzez rozmieszczenie poszczególnych źródeł dźwięku w panoramie surround.

Dlaczego system dźwięku przestrzennego?

Dobry realizator miksu może stworzyć nagranie stereo, które odtwarzane na odpowiednio ustawionym systemie stereo zanurza Cię w scenie dźwiękowej, gdzie instrumenty rozciągają się między głośnikami, a nawet poza ich fizyczne ustawienie. Jeśli wszystko zostanie zrobione właściwie, możesz mieć wrażenie, że ulubiony muzyk stoi w pokoju tuż przed Tobą.

Systemy dźwięku przestrzennego idą o krok dalej, tworząc scenę dźwiękową nie tylko przed Tobą, lecz wypełniającą całe pomieszczenie. Wykorzystują przy tym fakt, że choć ludzki wzrok ogranicza się do szerokiego kąta przed oczami, słuch odbiera dźwięki ze wszystkich stron i z góry.

Choć najważniejsza akcja sceny filmowej często rozgrywa się na ekranie przed nami, istotne dźwięki, takie jak świst pocisku czy głos spoza kadru, często słyszymy poza polem widzenia – tak jak w prawdziwym życiu.

Aby pościg samochodowy brzmiał autentycznie, film zmiksowany w dźwięku przestrzennym zawiera nie tylko odgłosy tego, co kierowca widzi przez przednią szybę, ale też dźwięki samochodów przemykających z boków lub zbliżających się od tyłu.

Zestaw głośników stereo może stworzyć jedynie iluzję dźwięków dobiegających od obiektów widocznych na ekranie. Jednak połączenie wysokiej jakości głośników i komponentów z pomieszczeniem zaprojektowanym z myślą o świetnym dźwięku pozwala doświadczyć sceny stereo rozciągającej się daleko poza fizyczne ustawienie głośników. Mimo to stereo nadal ma ograniczone możliwości zapewnienia wciągającego dźwięku.

Ponieważ większość współczesnych filmów oferuje ścieżki dźwięku przestrzennego, w systemie kina domowego zdecydowanie warto wyjść poza głośniki stereo.

Aby ułatwić Ci wybór głośników do systemu surround, w tym artykule wyjaśnimy, czego potrzebujesz i dlaczego. Zaczynajmy.

Głośniki przednie

Jak wspomniano, z przodu systemu rozgrywa się znaczna część akcji. Zazwyczaj lewy i prawy kanał przedni odpowiadają za głośniejsze dźwięki, takie jak eksplozje. Dlatego warto rozważyć parę kolumn podłogowych w tych pozycjach, ponieważ ich większe rozmiary naturalnie zapewniają większy dźwięk. Dobrze sprawdzi się jednak również para wysokiej jakości głośników podstawkowych, zwłaszcza w połączeniu z subwooferem (to właśnie ".1" w konfiguracji 5.1).

W rzeczywistości wybór najlepszych głośników przednich zależy od kilku czynników. Jeśli masz małe pomieszczenie lub wolisz słuchać ciszej, najlepszym wyborem mogą być mniejsze kolumny podłogowe lub głośniki podstawkowe. Jeśli jednak dysponujesz dużym pokojem, który chcesz wypełnić bogatym dźwiękiem, rekomendujemy duże kolumny podłogowe. A jeśli chcesz w pełni poczuć wstrząsające pomieszczeniem wrażenia zgodne z zamierzeniami twórców filmowych, dodaj subwoofer.

Głośnik centralny

Zazwyczaj dialogi w filmie są miksowane dokładnie na środku, zwłaszcza gdy rozgrywają się na ekranie. Dedykowany głośnik kanału centralnego pozwala kontrolować głośność dialogów. W niektórych filmach dialogi mogą być cichsze, niż byś sobie życzył, ale oddzielny głośnik kanału centralnego umożliwia regulację głośności wyłącznie tego kanału w amplitunerze surround. Większość głośników centralnych projektuje się specjalnie z myślą o odtwarzaniu dialogów, ale poprawiają one także brzmienie wszystkiego, co podczas miksu postprodukcyjnego trafia do kanału centralnego.

Głośniki surround

Każdy system głośników dźwięku przestrzennego ma co najmniej jedną parę głośników surround. Odtwarzają one informacje dźwiękowe, które rozciągają scenę dźwiękową wokół miejsca odsłuchowego, w szczególności z tyłu i po bokach.

Warto pamiętać, że terminologia dźwięku przestrzennego różni się w zależności od konfiguracji systemu. Podczas gdy system 5.1 ma tylko jedną parę kanałów surround, system 7.1 (i większe) ma co najmniej dwie pary głośników surround, na przykład parę głośników surround bocznych i parę głośników surround tylnych.

Głośniki surround zazwyczaj nie muszą odtwarzać bardzo niskich częstotliwości, dlatego często mają bardziej kompaktowe rozmiary. Muszą jednak dobrze radzić sobie z wysokimi i średnimi częstotliwościami, ponieważ to właśnie na ich podstawie ludzki słuch określa kierunek i charakter pomieszczenia.

Subwoofer

Subwoofer odtwarza dźwięki o najniższych częstotliwościach, które słuchacz może naprawdę poczuć. Od eksplozji wstrząsających pomieszczeniem po drgania podczas trzęsienia ziemi – subwoofer jest niezbędnym elementem każdego świetnego systemu dźwięku przestrzennego.

W przypadku subwoofera – lub subwooferów, jeśli masz konfigurację .2 – jego ustawienie w pomieszczeniu nie jest tak istotne jak w przypadku pozostałych głośników. Dzieje się tak, ponieważ ludzki słuch nie potrafi precyzyjnie określić lokalizacji dźwięków niskotonowych wytwarzanych przez subwoofer. Istnieją jednak różne opinie na temat tego, gdzie należy ustawić subwoofer: niektórzy zalecają umieszczenie go blisko jednego z głośników przednich, a inni sugerują ustawienie go w rogu, aby wzmocnić niskie częstotliwości (choć może to prowadzić do nieprzyjemnego, "buczącego" basu). Rekomendujemy eksperymentowanie, aby sprawdzić, gdzie najlepiej brzmi w Twoim pomieszczeniu.

Więcej informacji znajdziesz w naszym nadchodzącym artykule wyjaśniającym wszystko, co warto wiedzieć o subwooferach.

Czy głośniki montować z tyłu czy po bokach?

Krótka odpowiedź brzmi: to zależy od pomieszczenia i konfiguracji systemu surround.

W idealnym systemie surround głośniki byłyby rozmieszczone wokół i nad miejscem odsłuchowym, pokrywając każdy kąt. Tak działają immersyjne formaty, takie jak Dolby Atmos, wykorzystujące dziesiątki kanałów w profesjonalnych kinach i 12 lub więcej kanałów w systemach domowych.

Jednak w systemie 5.1 (lub 5.0, jeśli nie masz subwoofera) są tylko dwa kanały surround, a więc tylko dwa głośniki surround. Każdy dźwięk przemieszczający się "wokół" miejsca odsłuchowego jest odtwarzany przez te dwa kanały i choć miksy 5.1 są tworzone z myślą o odtwarzaniu w systemach 5.1, miejsce ustawienia tych głośników nadal ma znaczenie. Studio miksu dźwięku filmowego, znane również jako scena dźwiękowa, jest często pomieszczeniem odsłuchowym bliskim ideału, a przynajmniej znacznie lepszym niż większość pomieszczeń wykorzystywanych w kinach domowych. Oznacza to, że nie istnieje jedna właściwa pozycja dla głośników surround – niektóre ustawienia zabrzmią dobrze, a inne nie.

Jak daleko od siebie ustawić głośniki?

Jeśli ustawisz głośniki zbyt blisko siebie lub zbyt blisko miejsca odsłuchowego, wrażenie przestrzeni i ruchu będzie ograniczone i mało przekonujące. Jeśli natomiast ustawisz głośniki zbyt daleko od siebie, usłyszysz "dziury" w dźwięku, co wpłynie na ogólne poczucie immersji. Aby uzyskać najlepszy możliwy dźwięk, spróbuj zmieniać zarówno odległość między głośnikami, jak i odległość między głośnikami a miejscem odsłuchowym.

Aby tego doświadczyć, ustaw parę głośników stereo obok siebie i odtwórz nagranie, które zwykle oferuje szeroką scenę stereo, takie jak OK Computer grupy Radiohead. Zauważysz, że scena stereo się zapada, a poczucie przestrzeni i szerokości znika, ustępując miejsca odtwarzaniu zbliżonemu do jednokanałowego, znanemu również jako mono. To samo stałoby się, gdybyś ustawił głośniki surround obok siebie – straciłbyś poczucie pomieszczenia i przestrzeni.

Jaka jest więc idealna odległość? Zależy to od głośników oraz wielkości i układu pomieszczenia. Rekomendujemy eksperymentowanie z konfiguracją dźwięku przestrzennego, aż znajdziesz najlepsze ustawienie dla swojego pomieszczenia.

Jeśli korzystasz z głośników o szerokim rozpraszaniu, takich jak modele DALI, nie musisz kierować ich w stronę miejsca odsłuchowego. W rzeczywistości takie ustawienie spowoduje niepotrzebnie jasny balans tonalny, a scena dźwiękowa stanie się mniej rozproszona, zmniejszając poczucie immersji.

Na jakiej wysokości należy umieścić tylne głośniki surround?

Właściwa wysokość głośników surround to kolejne częste pytanie wśród miłośników kina domowego. Niektórzy powiedzą Ci, aby umieścić je na takiej wysokości, by w pozycji siedzącej "strzelały" ponad Twoją głową. Chodzi o to, aby nie kierować ich bezpośrednio na miejsce odsłuchowe, ponieważ można w ten sposób utracić część rozproszenia i immersyjnych właściwości dźwięku. Jednak w DALI rekomendujemy, jeśli to możliwe, ustawienie głośników tak, aby głośniki wysokotonowe znajdowały się na wysokości uszu, przy jednoczesnym skierowaniu głośników nieco poza miejsce odsłuchowe.

To samo dotyczy głośników ustawionych poniżej lub powyżej wysokości uszu. Zawsze warto eksperymentować, aby znaleźć optymalny kąt i ustawienie, pamiętając, że rozproszony dźwięk jest kluczem do wiarygodnego dźwięku przestrzennego – a zbyt dużo dźwięku bezpośredniego może zniszczyć tę iluzję.

Kolumny podłogowe lub głośniki podstawkowe świetnie sprawdzają się w pomieszczeniach z tylną ścianą, ale co zrobić, jeśli chcesz zainstalować kino domowe w domu o otwartym planie, bez ściany między salonem a kuchnią? Czy naprawdę chcesz mieć kolumny podłogowe lub głośniki podstawkowe, nie wspominając o całym okablowaniu, na środku pokoju?

Rozwiązaniem mogą być głośniki sufitowe...

Jak głośne powinny być głośniki surround?

To pytanie pojawia się często. Podobnie jak w przypadku wielu innych pytań dotyczących głośników i dźwięku, odpowiedź brzmi: to zależy. Dobrym punktem wyjścia jest upewnienie się, że głośniki przednie i centralny są wyraźnie słyszalne, ponieważ są prawdopodobnie najważniejszymi głośnikami w systemie surround. Jeśli głośniki surround brzmią zbyt głośno w miejscu odsłuchowym, mogą zdominować kanał centralny i główne kanały, co skutkuje nieuporządkowaną sceną przestrzenną.

Amplitunery i wzmacniacze dźwięku przestrzennego zwykle oferują funkcję automatycznej konfiguracji lub korekcji akustyki pomieszczenia. To świetny sposób na ustawienie początkowych poziomów, pamiętaj jednak, aby dla najlepszych rezultatów w swojej konfiguracji precyzyjnie dostroić je słuchem.

Jak sprawdzić, czy pomieszczenie ma dobrą akustykę?

Miarą dobrej akustyki pomieszczenia jest czas pogłosu. Pogłos powstaje, gdy dźwięk odbija się od twardych powierzchni w pomieszczeniu i powoli zanika. Pomieszczenie o dobrej akustyce powinno więc charakteryzować się krótkim pogłosem.

Oto prosty sposób na sprawdzenie czasu pogłosu w pomieszczeniu: po prostu klaszcz lub mów głośno w pobliżu każdego głośnika w systemie. Jeśli usłyszysz wyraźne echo, warto zoptymalizować akustykę. O ile nie masz bardzo dużego pomieszczenia, będziesz słyszeć dość krótkie echa, przez które klaśnięcie zabrzmi jak linijka drgająca nad krawędzią stołu.

Jeśli pomieszczenie jest duże, skąpo umeblowane i ma wiele twardych, równoległych powierzchni, stworzenie idealnego środowiska akustycznego może być wyzwaniem. W mniejszym pokoju z miękką sofą, dywanem i regałem na książki może wystarczyć przestawienie kilku rzeczy oraz dodanie jednej lub dwóch roślin. To przykład prostego ustroju akustycznego.

Czym dokładnie jest adaptacja akustyczna?

Za adaptację akustyczną można uznać każdy materiał, który pochłania, odbija lub rozprasza fale dźwiękowe. W akustyce obejmuje to wszystko: od puszystych poduszek i sof, przez regały i rośliny, po ludzi. Grube zasłony są często stosowane, aby poprawić brzmienie pomieszczenia, ale dobrze sprawdzają się też w ograniczaniu światła i redukcji odblasków na ekranie telewizora lub projektora. Aby przekonać się, jak duże znaczenie dla brzmienia pomieszczenia mają te codzienne przedmioty, możesz spróbować usunąć je wszystkie i posłuchać różnicy... albo po prostu uwierzyć nam na słowo.

Więcej informacji znajdziesz w naszym artykule Jak poprawić akustykę pomieszczenia.

Informacja o cyfrowej korekcji akustyki pomieszczenia

Większość nowoczesnych wzmacniaczy i amplitunerów surround ma wbudowane algorytmy cyfrowej korekcji akustyki pomieszczenia. Dzięki procesowi kalibracji z dołączonym mikrofonem pomiarowym cyfrowa korekcja akustyki pozwala szybko i łatwo uzyskać dobry dźwięk przestrzenny.

Cyfrowa korekcja akustyki pomieszczenia ma jednak swoje ograniczenia i może się okazać, że nie zapewnia najlepszych rezultatów, których oczekujesz. Potraktuj ją jako punkt wyjścia i nie obawiaj się dostosować ustawienia głośników surround lub akustyki pomieszczenia zgodnie z tym, co podpowiada Ci słuch. Pamiętaj: jeśli brzmi dobrze, to znaczy, że jest dobrze.