Czy warto doginać kolumny?

Kiedy doginać kolumny 

Kolumny Hi-Fi nie emitują dźwięku równomiernie we wszystkich kierunkach – przynajmniej powyżej częstotliwości basowych. W zakresie tonów średnich, gdzie znajduje się większość melodycznych i wokalnych elementów muzyki, oraz wysokich częstotliwości, gdzie słychać talerze perkusyjne i najdrobniejsze detale, kolumny promieniują dźwięk silniej do przodu niż na boki lub do tyłu. Ten efekt kierunkowości staje się wyraźniejszy wraz ze wzrostem częstotliwości, dlatego w zakresie tonów średnich jest stosunkowo subtelny. Przy wysokich częstotliwościach kolumny zazwyczaj niemal nie emitują dźwięku do tyłu. Poniższy wykres przedstawia typową charakterystykę częstotliwościową kolumny mierzoną przy ustawieniu mikrofonu bezpośrednio z przodu (czerwona krzywa) oraz z boku (zielona krzywa). Zielona krzywa pokazuje, że poziom dźwięku emitowanego przez kolumnę spada wraz ze wzrostem częstotliwości. Jeśli masz miejsce za kolumnami, możesz samodzielnie doświadczyć tego efektu, słuchając ich stamtąd przez chwilę. Usłyszysz, że wysokie częstotliwości niemal całkowicie znikają, a tony średnie są mniej wyeksponowane. Ale co kierunkowy charakter emisji dźwięku przez kolumny ma wspólnego z ich doginaniem? Zostań z nami, a wszystko wyjaśnimy.

Słuchając kolumn, słyszymy nie tylko dźwięk docierający bezpośrednio do naszych uszu z przetworników (niskotonowego i wysokotonowego), lecz także dźwięk odbity od ścian w pomieszczeniu. Nasze uszy i mózg interpretują te różne dźwięki w następujący sposób: 

• Po pierwsze, mózg wychwytuje bezpośrednie, nieodbite dźwięki, aby określić, skąd pochodzą. Ustala kierunek na podstawie różnicy poziomu głośności i czasu dotarcia dźwięku do obu uszu. Przykładowo dźwięk znajdujący się po lewej stronie dotrze do lewego ucha tuż przed tym, jak dotrze do prawego. Będzie też nieco głośniejszy w lewym uchu, ponieważ głowa częściowo zasłania go prawemu uchu. Kolumny stereo wykorzystują tę zdolność mózgu do tworzenia obrazu stereo, skutecznie skłaniając go do słyszenia pozornych źródeł dźwięku. 

• Drugi sposób, w jaki mózg interpretuje różne dźwięki docierające do uszu, dotyczy dźwięków odbitych, które przebyły nieco dłuższą drogę przez ściany pomieszczenia odsłuchowego – w szczególności ściany boczne. Dźwięk odbity wpływa na ogólny charakter tonalny – jasny, matowy, ciepły, naturalny, zabarwiony itd. Mózg tworzy złożony charakter tonalny, łącząc cechy dźwięku bezpośredniego i odbitego. Jeśli kolumna ma wąską dyspersję lub szczególnie nierówną charakterystykę częstotliwościową poza osią, może brzmieć nienaturalnie. Warto również zauważyć, że jeśli dźwięk odbity jest silny w porównaniu z dźwiękiem bezpośrednim, może osłabić sygnały różnicy czasu dotarcia, których mózg używa do tworzenia obrazu stereo, przez co staje się on mniej precyzyjny. 

Właśnie w tych dwóch obszarach kryje się znaczenie doginania kolumn.

Kolumny Hi-Fi są zazwyczaj projektowane tak, aby zapewniać płaską charakterystykę częstotliwościową na swojej głównej osi przedniej, co oznacza wierne odtwarzanie równowagi między basem, tonami średnimi i wysokimi w muzyce. Gdy są ustawione pod kątem – dogięte – w stronę hotspotu, to właśnie tam słychać najdokładniejszą charakterystykę. Jednak ponieważ kolumny są kierunkowe w zakresie tonów średnich i wysokich, dźwięk docierający do hotspotu po odbiciu od ścian bocznych będzie zawierał charakterystykę poza osią kolumny, prawdopodobnie znacznie mniej płaską.

Pod jakim kątem dogiąć kolumny 

Odpowiedni kąt dogięcia na początek zależy od ustawienia kolumn w pomieszczeniu. Najczęściej pozycję odsłuchową traktuje się jako jeden wierzchołek trójkąta równobocznego, a kolumny jako dwa pozostałe. W takim układzie odległość między kolumnami będzie taka sama jak odległość każdej z nich od pozycji odsłuchowej, a przy każdym wierzchołku powstanie kąt 60°. Jeśli więc chcesz dogiąć kolumny tak, aby były skierowane bezpośrednio na pozycję odsłuchową, należy ustawić je pod kątem 30° do wewnątrz. W większości konfiguracji ustawienie kolumn pod kątem większym niż 30° prawdopodobnie nie będzie konieczne i może pogorszyć brzmienie, jednak kluczowe jest eksperymentowanie, ponieważ zmiana kąta dogięcia modyfikuje proporcję między dźwiękiem bezpośrednim a odbitym w pozycji odsłuchowej. Oto jak regulacja dogięcia wpłynie na to, co usłyszysz: 

• Mniejsze dogięcie – zazwyczaj skutkuje bardziej wyeksponowanym dźwiękiem odbitym, a tym samym potencjalnie mniej skupionym obrazem stereo w hotspocie. Może również zapewnić bardziej równomierny charakter tonalny w szerszym zakresie pozycji odsłuchowych, ponieważ na dźwięk odbity w mniejszym stopniu wpływa węższa dyspersja tonów średnich i wysokich kolumny. 

• Większe dogięcie – zazwyczaj skutkuje mniej wyeksponowanym dźwiękiem odbitym, a tym samym potencjalnie precyzyjniej skupionym obrazem stereo w hotspocie. Większe dogięcie może jednak również oznaczać, że odsłuch poza hotspotem będzie mniej satysfakcjonujący, ponieważ prawdopodobnie dominować będą dźwięk poza osią i dźwięk odbity. 

Jeśli brzmi to zbyt technicznie, u podstaw leży prosta zasada: większe dogięcie kolumn zazwyczaj optymalizuje brzmienie stereo w hotspocie, natomiast mniejsze dogięcie zwykle zapewnia bardziej wszechstronną prezentację, być może lepiej dopasowaną do wspólnego słuchania. Spróbuj zmienić dogięcie swoich kolumn i przekonaj się, czy usłyszysz różnicę. A co, gdyby można było przeprojektować kolumny tak, aby uniknąć tego pozornego kompromisu?